آمار چیست؟

ساعت ۱:۳٩ ‎ب.ظ روز شنبه ٢۳ خرداد ۱۳۸۸

آمار به عنوان یک موضوع علمی، امروزه شامل مفاهیم و روشهائی است که در تمام پژوهشهایی که مستلزم جمع آوری داده ها به وسیلة یک فرآیند آزمایش و مشاهده، و انجام استنباط و نتیجه گیری به وسیلة تجزیه و تحلیل این داده ها هستند، اهمیت بسیار دارند.

آمار هنر و علم جمع آوری، تعبیر و تجزیه و تحلیل داده ها و استخراج تعمیمهای منطقی در مورد پدیده های تحت بررسی است.

معادل کلمة آمار در زبان انگلیسی Statistics است که از لحاظ تاریخی، از کلمة لاتین status مشتق شده و یکی از معانی کلمة اخیر، دولت است.

در طول چندین دهه، آمار فقط با بیان اطلاعات و مقادیر عددی دربارة اقتصاد، جمعیت شناسی و اوضاع سیاسی حاکم در یک کشور، سر و کار داشت.

حتی امروز، ‌بسیاری از نشریات و گزارشهای دولتی که توده ای از آمار و ارقام را در بر دارند و تحت عناوینی از قبیل « آمار تولید مزارع» و «آمار کارگران» منتشر می شوند، معنی اولیة کلمة آمار را در ذهن زنده می کنند.

اکثر افراد معمولی هنوز این تصور غلط را دربارة آمار دارند که آن را منحصر به ستونهای عددی سرگیجه آور و گاهی یک سری شکلهای مبهوت کننده می‌دانند.

بنابراین، یادآوری این نکته ضروری است که نظریه و روشهای جدید آماری، از حد ساختن جدولهای اعداد و نمودارها بسیار فراتر رفته اند. نمایشهای عددی به صورت جنبه ای فرعی از آمار درآمده اند.

برای دیدن ادامه مطلب به لینک زیر مراجعه کنید

آمار چیست؟

تاریخچه رشد علم آمار :

منشا ظهور آمار به صورت توصیف اطلاعات را می توان سرشماریهایی که حدود 4000 سال قبل از میلاد مسیح توسط بابلی ها و مصری ها و بعداُ توسط امپراتوریهای روم و ایران دربارة اطلاعات مربوط به زاد و ولد و دارائی های افراد جامعه زیر سلطه خود انجام می گرفته، به حساب آورد.
در آن زمان بود که روشهایی برای جمع آوری، تنظیم و تلخیص داده ها ابداع گردید. در قرن چهاردهم برای محاسبه نرخ بیمه، جمع آوری اطلاعات دربارة تولد و وفات، تصادفات و حوادث رایج گردید.
در اواسط قرن شانزدهم اولین کتاب احتمال توسط کاردن با عنوان ”بازیها و شانس” نوشته شد، او در این کتاب روشهای تقلب در بازیهای قمار را ارائه داد. بعلاوه ، موضوع پیش بینی در نتایج حاصل از انجام ازمایشهارا مطرح نمود. یکی از کارهای او پیش بینی روز وفات خودش بود که برای اثبات صحت پیش بینی در آن روز خودکشی نمود.

در اواسط قرن هفدهم پاسکال و فرما اولین کسانی بودند که مطالعه احتمال را به طور علمی شروع نمودند. در همین سالها به طور همزمان مطالعات آماری به صورت توصیفی انجام می گرفت. مثلاً گرونت با مطالعه تعداد متولدین کشف نمود که تعداد پسرها از دخترها کمی بیشتر است، اما سالهای اول زندگی تعداد بیشتری از پسرها فوت می کنند.

استفاده از احتمال در آمار، در اواخر قرن هفدهم شروع شد، که در این باره می توان به مطالعات مندل در مورد قانون وراثت، گالتون در بکارگیری همبستگی و ارتباط بین صفات، و به ویژه فیشر در ابداع روشهای مختلف استنباط آماری اشاره نمود.

از شروع قرن بیستم همه ساله روشهای متعددی برای جمع آوری، تجزیه و تحلیل اطلاعات ارایه گردیده که هچنان ادامه دارد .

امروزه بکارگیری کامپیوتر و استفاده از نرم افزارهای آماری، در تجزیه و تحلیل سریع اطلاعات وسیع با محاسبات پیچیده و در همه زمینه های پژوهشی امکان پذیر و به عبارتی اجتناب ناپذیر گردیده است.

تاریخچه استفاده از آمار در ایران :

واژه آمار ریشه در تاریخ زبان و فرهنگ کهن ایرانی دارد و قدمت آن به زمان هخامنشبان می رسد و تا اواسط دوره اشکانیان واژه هامار یا آمار به معنی شمار و واژه شاهامار به معنی سرشماری به کار می رفته است.

به گواه سنگ نوشته ها و آثار مورخان شرق شناس، در زمان داریوش، به منظور جمع آوری آمار، تشکیلات منظمی وجود داشته است و با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده، دفاتر مالیاتی و نظامی تدوین می یافته و بودجه مملکتی بر اساس آن تنظیم می شده است.

در زمان کوروش نیز آمارگیری در مقیاس وسیع و در تمام پهنه ممالک تابعه حکومت مرکزی ایران انجام می شده و اخذ هرگونه تصمیم درباره ولایات بایستی مبتنی بر شناسائیهای محلی و اطلاع دقیق بر کثرت و یا قلت جمعیت و قدرت و توانایی های مالی آن ولایات باشد.

ساسانیان توجه بیشتری به آمار داشتند و امور مالی، کشاورزی و صنعتی و بازرگانی خود را بر اساس آمارها و اطلاعاتی که ماموران سرشماری جمع آوری می کردند، به انجام می رساندند. به گونه ای که در زمان خسرو انوشیروان، برای اخذ مالیات سرانه، ضمن انجام سرشماری نفوس، سن افراد و میزان ثروت آنها تعیین می شد و حتی میزان محصول درختانی مثل نخل، زیتون و تاک تعیین می گردید و بر اساس آن برای افرادی که سن آنها بین 20 تا 50 سال بود، مطابق ثروت و مکنتی که داشتند، مالیات تعیین و آگهی می گردید.

منبع: تاریخچه سرشماری نفوس در ایران، سید اکبر بدیع زادگان، مشاور مرکز آمار ایران

مراحل انجام یک تحقیق علمی:

اهمیت بنیادی روش شناسی آماری وقتی به بهترین وجه درک می شود که در پرتو فرآیند عمومی کسب آگاهی، که گاهی روش علمی نامیده می شود، به آن بنگریم.

هرچند پژوهش علمی دارای ساختمان بندی دقیقی نیست ولی می توان آن را چنین توصیف کرد که فرآیندی است از بدل مساعی، به این منظور که قواعد پنهان در پدیده ای را که به صورت دنیای مغشوشی به نظر می رسد، کشف کنند.

مدلها یا نظریه هایی که به نظر می رسد چگونگی پدیده را توضیح می دهند، به طور آزمایشی پذیرفته می شوند. نتیجه هایی منطقی از مدل پذیرفته شده استخراج می کنند و آنها را با توجه به نتایج یافته های واقعی می سنجند، مدل اصلاح می شود، و جستجو به منظور یافتن توضیح بهتری برای پدیده ادامه می یابد.

خصوصیات فرآیندهای کسب آگاهی به اندازه انواع زمینه های تحقیق، گوناگون هستند، بعضی از مراحل اساسی که هستة اصلی اکثر تحقیقات علمی را تشکیل می دهند، فهرست وار در زیر ذکر می گردند.

1- مشخص کردن هدف

2- جمع آوری اطلاعات

- نحوه جمع آوری اطلاعات

- میزان جمع آوری اطلاعات

3- تجزیه و تحلیل داده ها در محل

- تلخیص و توصیف ویژگیهای برجسته داده ها

- کسب اطلاعات با انجام محاسبات و ارزیابی ملزومات تازه

۴-بیان یافته ها در محل

مشخص کردن هدف:

هر گاه دانش فعلی دربارة موضوع مورد نظر کافی نباشد، روشهای تحقیق برای افزایش آگاهی از موضوع مورد توجه قرار می گیرند.

امر تحقیق ممکن است بیشتر معطوف به هدفهای مشخصی باشد. از قبیل اثبات یک نظریة جدید یا بررسی دقیق نظریة موجود، از این لحاظ که تا چه میزانی نتایج منطقی حاصل از آن به وسیلة یافته های واقعی تأیید می شود.

در بعضی موارد ممکن است هدف تحقیق فقط این باشد که پایه ای برای اطلاعات به دست آید که به طور دقیق منعکس کنندة وضع جاری امور باشد. مثلاً، می توان ارقام مربوط به مقادیر پولی را که دانشجویان بابت مسکن می پردازند، برای مطالعة این قسمت از مخارج دانشجویان گردآوری کرد و در بعضی دیگر از موارد، هدف تحقیق ممکن است بسیار جامعتر باشد و نه تنها شامل کسب ادراکی از عوامل عمل کننده در محیط، بلکه همچنین شامل تعیین امکانات کاربرد آنها در کنترل یا اصلاح بعضی جوانب یک پدیده باشد.
مثالی از این گونه اهداف عبارتست از کسب اطلاع از جنبة شیمیایی ضایعات یک کارخانه، برای تصفیة آب رودخانه ای که در کنار کارخانه واقع است و آغشته به این ضایعات است .

جمع آوری اطلاعات:

در هر تحقیقی، تهیة اطلاعات واقعی با توجه به منظوری که از تحقیق داریم، اهمیت اساسی دارد. فرآیند گردآوری اطلاعات، ممکن است فعالیتهای بسیار متنوعی از قبیل آزمایشهای پیچیده در شرایط کنترل شده، بررسیهای اجتماعی، اقتصادی، نظرخواهی، یا حتی بررسی تاریخی را در بر گیرد. امروزه که وسایل نگهداری اطلاعات بسیار پیشرفت کرده و مکانیزه شده است، زیاد شدن کمیت مشاهدات، واقعیتی در زندگی است.

اطلاعات، نوعاً به صورت داده هایی جمع آوری می شوند که اندازه های عددی بعضی از مشخصه ها یا شرحی از صفات کیفی افراد یا عناصر تحت مطالعه، و یا هر دو هستند.

تجزیه و تحلیل داده:

داده ها که به وسیلة‌روشهای مناسب آزمایش یا مشاهده گردآوری می شوند، به عنوان منبع اساسی برای کسب معلومات جدید دربارة پدیده مورد مطالعه، به کار می روند.
بعد از جمع آوری داده ها، لازم است که مجموعة داده ها را بررسی نموده و اطلاعات مربوط به موضوعاتی را که در مرحلة مشخص کردن هدفها مطرح می شوند، استخراج کنیم. تجزیه و تحلیل دقیق داده ها، برای بررسی معلومات حاصلة جدید و تعیین نقاط ضعف و قوت آن، ضروری است .

بیان یافته ها :

مفاد اطلاعاتی که از داده ها حاصل می شوند، با توجه به هدفهایی که در مرحلة‌ اولیة تحقیق مشخص شده اند، ‌مورد بررسی قرار می گیرند.

تحلیل داده ها برای پاسخگویی به سؤالاتی از این قبیل طرح ریزی می شود ، ” از شواهدی که به وسیلة این داده ها فراهم می آید، چه نکات کلی دربارة پدیدة تحت مطالعه می توان استخراج کرد؟” ”آیا حدس یا نظریة موجود با داده ها در تناقض است؟” ، ” آیا داده ها نظریة جدیدی را برای توضیح پدیدة تحت مطالعه القا می کنند؟” نتایج تجزیه و تحلیل داده ها برای جوابگویی به این سؤالات، و نیز سنجش میزان عدم حتمیتی که در جوابها وجود دارد، به کار گرفته می شوند و آگاهی حاصل غالباً به صورت ارائه اصلاحاتی در نظریة موجود بیان می شود که این خود، ممکن است مستلزم بررسی بیشتری از طریق گردآوری و تجزیه و تحلیل واقعیات باشد.

بنابر ماهیت اساسی کسب اطلاع، نوعاً تکرار این دور به شکلهای مختلف است. بندرت ممکن است که حقیقتی در یک یا چند بار تکرار این دور پنهان بماند و تغییر شرایط در بسیاری از زمینه ها ایجاب می کند که فرآیند تکرار، تداومی بی انتها داشته باشد.

نقش آمار در پژوهشهای علمی :

موضوع آمار عبارت است از هنر و علم جمع آوری، تعبیر و تجزیه و تحلیل داده ها و استخراج تعمیمهای منطقی در مورد پدیده های تحت بررسی.

با توجه به مراحل اساسی یک تحقیق علمی، که در بخش قبل آمد، آشکار است که آمار به طور وسیعی در قلمرو تمام تحقیقات علمی به کار می رود.

به ویژه، در مرحلة جمع آوری اطلاعات، آمار راهنمای محقق در انتخاب روشها و وسایل مناسب برای جمع آوری داده های اطلاعاتی است. این راهنمایی، مشتمل است بر تعیین نوع و میزان داده ها، به طوری که نتیجه های حاصل از تجزیه و تحلیل داده ها را بتوان با درجة دقت مورد نظر بیان کرد.
در زمینه هایی از مطالعات که انجام آزمایشها پرخرج است، نوع و مقدار داده های لازم برای به دست آوردن نتیجه هایی که از میزان اعتبار مطلوب برخوردار باشند، باید به دقت از قبل تعیین شود. در زمینه های دیگر نیز، این امر از لحاظ اعتبار نهایی و مؤثر بودن نتایج حاصل از تحلیل داده ها، اهمیت دارد.

شاخه ای از آمار که با طرح ریزی آزمایشها و گردآوری داده ها سر و کار دارد، طرح آزمایش یا طرح نمونه گیری نامیده می شود. در مراحل بعد از گردآوری داده ها، نیاز بیشتری به روشهای آماری وجود دارد.

دسته ای از این روشها برای خلاصه کردن اطلاعات موجود در داده ها طرح ریزی می شوند تا توجه ما روی ویژگی های مهم داده ها متمرکز گردد و جزئیات غیر ضروری کنار گذاشته شوند.

دستة مهمتری از روشها، در تجزیه و تحلیل داده ها، برای استخراج نکات کلی و استنباطهایی دربارة پدیدة تحت مطالعه به کار می روند.

آن دسته از روشهای آماری که با تلخیص و توصیف ویژگیهایی برجستة داده ها سر و کار دارند، در مبحث آمار توصیفی قرار می گیرند. برخلاف گذشته، امروزه آمار توصیفی فقط قسمت کوچکی از حوزة فعالیت هایی است که تحت پوشش موضوع آمار قرار می گیرند.

در زمان حاضر، قسمت عمدة موضوع آمار عبارت است از کسب اطلاعات به انجام محاسباتی روی داده ها، و ارزیابی معلومات تازه ای که از این اطلاعات به دست می آید. این قسمت از قلمرو آمار را آمار استنباطی ، و روشهای مربوط به آن را استنباط آماری می نامند.

استفاده از این روشها پایه ای برای استدلال به دست می دهد تا بتوانیم واقعیات مشاهده شده را به طور منطقی تعبیر نماییم، تعیین کنیم که این واقعیات تا چه حدی مدل مفروضی را تأیید، یا آن را نقض می کنند، و پیشنهادهایی برای اصلاح نظریة موجود، و یا شاید طرح ریزی تحقیقات دیگری، ارائه دهیم.

قسمتهای مختلف آمار که در فوق ذکر شدند، مباحث کاملاً مجزایی نیستند که هر یک از آنها برای استفاده در یکی از مراحل تحقیق در نظر گرفته شده باشند. بلکه مجموعة به هم پیوسته ای از فعالیتهایی را تشکیل می دهند، به طوری که روشهایی که در یک قسمت به کار می روند، ارتباط زیادی با روشهای مورد استفاده در قسمتهای دیگر دارند.

برای تصمیم گیری راجع به چگونگی فرایند و میزان جمع آوری داده ها، باید درکی از روشهای استنباطی که در نظر داریم به کار بریم، و نیز توانایی استنباط مطلوب، داشته باشیم. از طرف دیگر، روشهای تجزیه و تحلیل داده ها و استخراج نتایج، به شدت به فرآیند مولد داده ها بستگی دارند.

مثالهائی از مطالعات آماری:

مثالهای زیر، نشان‌دهندة‍ مواردی نوعی هستند که در آنها، فرایند کسب آگاهی در بررسی یک پدیده شامل گردآوری و تجزیه و تحلیل داده‌هاست و این خود مستلزم استفاده از روشهای آماری است .

آزمایش پیوندزدن انواعی از گیاهان که از نظر ژنتیکی متفاوتند، به‌منظور تولید گیاهان پیوندی پر محصول، مورد علاقة شدید متخصصان کشاورزی است. به‌عنوان یک مثال ساده، فرض کنید که قرار است میزان محصول دو نوع گیاه پیوندی تحت آب و هوا و شرایط اقلیمی مشخص با هم مقایسه شوند. تنها راه کسب اطلاع از میزان باروری این دو نوع گیاه نسبت به‌یکدیگر عبارت است از پروراندن آنها در تعدادی از کرتها، گردآوردن داده‌ها درباة میزان محصول آنها و سپس تجزیه و تحلیل داده‌‌های مزبور.

تشخیص بیماریها :

برای انجام موفقیت‌آمیز معالجة بسیاری از انواع سرطان با عمل جراحی، تشخیص بموقع بیماری از اهمیت خاصی برخوردار است و از این‌رو لازم است که برای انجام معاینات پزشکی مرتباً به بیمارستان مراجعه شود. چون مراجعة مرتب به بیمارستان و انجام معاینات پزشکی گران و مشکل است، پزشکان در جستجوی نوعی روش تشخیص مؤثر بیماری هستند که خود شخص بتواند آن را انجام دهد. برای ارزیابی قابلیت یک روش جدید تشخیص بیماری برحسب درصد موفقیت آن در تشخیص درست موارد بیماری و اجتناب از تشخیصهای اشتباه، روش مورد نظر باید روی افراد زیادی آزمایش شود و نتیجه با معاینات بیمارستانی مقایسه شود.

برنامه های تربیتی و آموزشی :

برنامه‌ای تربیتی وآموزشی که برای انواع متقاضیان(از قبیل دانشجویان دانشگاه، کارگران کارخانه، گروههای اقلیت، افراد ناقص‌العضو، کودکان عقب‌افتاده) در بسیاری از زمینه‌ها طرح می‌شوند، دائماً مورد بررسی، ارزیابی و اصلاح قرار می‌گیرند تا سودمندی آنها برای جامعه فزایش یابد. برای کسب اطلاع از کارائی رنامه‌های مختلف در مقایسه با یکدیگر، ضرورت دارد که داده‌هائی دربارة موفقیتها یا رشد مهارت افرادی که برنامه در مورد آنها اجرا می‌گردد، گردآوری شود.

کوچ حیوانات :

زیست‌شناسان به مطالعة کوچ پرندگان و سایر حیوانات مهاجر، علاقه‌مند هستند. برای این‌منظور، جانوران مهاجر را در یک ناحیة جغرافیایی با شماره‌هایی علامتگذاری می‌کنند و به این ترتیب حرکت آنها را به نواحی دیگر تعقیب می‌کنند. داده‌هایی که به وسیلة این قبیل روشها به‌دست می‌آیند نه تنها به شناخت دنیای حیوانات کمک می‌کند بلکه در مواقعی که نوعی از این حیوانات در مقابل خطری قرار می‌گیرند به ما هشدار می‌دهند تا از آنها محافظت لازم به‌عمل آوریم.

تحقیقات اجتماعی‌- اقتصادی :

در بسیاری از قلمروهای جامعه‌شناسی، اقتصاد، علوم سیاسی. مطالعاتی در زمینه‌های مربوط به رفاه اقتصادی گروه‌های قومی گوناگون. هزینه‌های مصرف‌کنندگان در سطوح مختلف درآمد و نظرات گوناگون در هنگام وضع یک قانون و زمینه‌هایی نظیر اینها, انجام می‌گیرد. این مطالعات نوعاً بر مبنای داده‌هایی انجام می‌گیرند که از راه مصاحبه یا تماس با نمونه‌ای از افراد به‌دست می‌آیند، که این نمونه به ‌وسیلة روشهای آماری از کل جامعه‌ای که قلمرو مطالعه را تشکیل می‌دهد، انتخاب می‌شوند. سپس این داده‌ها مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند و تغییراتی از موضوع مورد نظر به عمل می‌آید.

بازاریابی :

با گسترش صنایع مختلف و بحث بازار رقابتی در قرن بیستم بسیاری از صنایع به دنبال یافتن روشهائی در شناسائی بازار و خواسته‌های مشتری به طریق علمی گردیده‌اند. نتایج حاصل همواره با استفاده از مطالعات آماری روی مشتریان و یا مراکزی که مشتری با آنها در ارتباط است صورت می‌پذیرد. به‌عنوان مثال یک شرکت تولیدکنندة پودر لباسشوئی پس از تحقیق دربارة میزان فروش فروشگاههای یک منطقه سهم فروش پودر ... را درمی‌یابد. پس از اعمال تبلیغات جدید و به فاصلة زمانی مناسب این‌کار مجددا صورت گرفته و سهم افزایش فروش بررسی می‌گردد. و یا در همین مقوله برای کسب اطلاع از اینکه در تولید مایع ظرفشوئی آیا از لحاظ مصرف‌کنندگان، بوی اسانس لیمو با توت‌فرنگی تفاوتی وجود دارد، از 400 نفر مصاحبه می‌شود که 145 نفربوی اسانس لیمو و بقیه توت‌فرنگی را ترجیح می‌دهند.

کنترل کیفیت :

پیشرفتهای آماری در بخش صنایع بیشتر مربوط به مسائل کنترل کیفی است. استفاده از مفهوم آزمون فرضهای آماری در بحث کنترل حین تولید محصولات تولیدی، استفاده از روشهای نمونه‌کیری جهت پذیرش برای شناسائی محصول مطابق درخواست با استفاده از یک نمونه از محصول به جای بازرسی صددرصد و استفاده از ابزارهای ساده آماری در کنترل فرآیند آماری (Statistical Process Control ) مانند هیستوگرام، نمودار پراکنش، نمودار میله‌ای و استفاده از بحث طراحی آزمایش‌های مناسب و جمع‌آوری اطلاعات و بسیاری روشهای آماری که به صور مختلف مورد استفاده واقع می‌شوند بخشی از تلاش مسئولین کیفی صنایع را به خود اختصاص داده است.

آمارشناس ها چه می کنند؟

جهان به سوی کمی شدن اطلاعات پیش می رود. در بسیاری از حرفه ها و شغلها، تصمیم گیریها به اندازه گیریهای عددی و داده بستگی دارند. داده ها تنها شامل اعداد نیستند، بلکه اعداد خود حامل اطلاعاتی در مورد یک سیستم مشخص هستند و احتیاج دارند که در سیستم مربوطه تفسیر شوند. با توجه به این رشد در استفاده از داده ها، نیاز و تقاضا برای وجود آمارشناس هایی که در زمینه های زیر کارشناس باشند، احساس می شود:

· ارائه و تولید داده های قابل اعتماد

· تجزیه و تحلیل داده ها به منظور روشن و واضح ساختن معنای آنها

· ارائه استنتاج های عملی از داده ها

آمارشناس ها از توانایی های کمی، علم آمار و مهارتهای روابط عمومی وبرقراری ارتباط برای حل بسیاری از مشکلات و مسایل موجود در جامعه استفاده می کنند. آمارشناس ها در تعیین روشهای نمونه گیری و جمع آوری داده ها، نظارت بر اجرای مطالعه ، پردازش داده ها و نظر دادن درمورد نتایج مطالعات بدست آمده کمک می کنند.

فعالیت آمارشناس ها در زمینه مطالعه و بررسی نمونه ای

فعالیت آمارشناس ها در مراکز دولتی

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در مراکز دولتی

فعالیت آمارشناس ها در زمینه پژوهشهای علمی

فعالیت آمارشناس ها در زمینه صنعت و تجارت

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در صنعت و تجارت

فعالیت آمارشناس ها در زمینه بهداشت، پزشکی و سلامت

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در پزشکی و سلامت

درچه زمینه هایی آمارشناس ها می توانند مشغول به کار شوند؟

مشخصه های شغلی آمارشناس ها

فعالیت آمارشناس ها در زمینه مطالعه و بررسی نمونه ای

در یک بررسی نمونه ای یک آماری می تواند اطلاعات به دست آمده از یک نمونه را جمع آوری و پردازش کرده و نتیجه به دست آمده از نمونه را تحت رعایت شرایطی به کل جمعیت مورد مطالعه بسط دهد. یک بررسی نمونه ای ممکن است در

· تعیین اینکه کدامیک از نامزدهای انتخاباتی محبوب تر هستند.

· نوجوانان چه غذاهایی را برای خوردن صبحانه ترجیح می دهند.

· برآورد تعداد افراد بی خانمان یک شهر

فعالیت آمارشناس ها در مراکز دولتی

آمارشناس هایی که در مراکز دولتی مشغول به کار هستند می توانند با اجرای مطالعاتی در پیشرفت برنامه های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی دولت نقش مهمی را داشته باشد. از قبیل مطالعاتی که شامل

· ارزیابی مشتریان

· تورم در اقتصاد

· برنامه های استخدامی

· رشد جمعیت و روند آن

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در مراکز دولتی

قانون و عدالت:

با افزایش پیچیدگی مسایل قانونی و دادگاهی نقش آمار در این زمینه مهم تر می شود. آمارشناس ها با تجزیه و تحلیل داده ها می توانند یک قاضی یا یک هیات منصفه دادگاه را در تصمیم گیری در مورد گناهکاربودن یا نبودن یک فرد متهم کمک کنند. انواع مدارکی که ممکن است به نتایج تحلیلهای آماری احتیاج داشته باشد شامل تستهای DNA، مغایرتهای حقوقی و ... هستند.

جنگلداری:
به کاربردن یک فرآیند علمی اندازه گیری و آنالیز برای مطالعه اثرات اقلیمی، آب، حیوانات و شرایط اتمسفری نقش بسزایی دارد. چگونه درختان رشد می کنند، تکثیر می یابند و با یکدیگر و نیز محیط اطراف خود رقابت می کنند، موضوعات مورد علاقه یک زیست شناس هستند که یک آماری می تواند او را در رسیدن به اهدافش یاری رساند.

سیاست:
روشهای آماری کاربرد وسیعی در وضع قانونها و مقررات دولتی دارند؛ ساختن قوانین برای دادوستد های سهام، تهیه استانداردها، تایید داروهای جدید و ....

دفاع ملی:

سیاستمداران و کارکنان ارتش با کمک آماریها می توانند در امنیت ملی یک کشور نقش داشته باشند. جمع آوری و تجزیه و تحلیل داده ها یا کارهای تئوری مانند گسترش مدلها و روشهای جدید، از فعالیتهای یک آماری در این زمینه است.

اقتصاد:
آمار در تحلیل شاخصهای اقتصادی کلیدی یک دولت نقش مهمی را دارد. این شاخصها شامل نرخ بیکاری در جامعه، تورم، حجم بازار و.... چون این شاخص ها بر اساس داده های بررسی نمونه ای هستند مهارت در نمونه گیری و تکنیکهای برآورد یابی ارزش زیادی دارند.

شناخت محیط زیست:

برای پاسخ به سووالاتی درمورد محیط زیست طبیعی زمین، جمعیت حیوانات، محصولات کشاورزی، سم دفع آفات و... آمارشناس ها می توانند پژوهشگران این رشته را یاری رسانند. همچنین آمارشناس ها با ارائه طرحهای آزمایشی، به پژوهشگران محیط زیست در مورد بررسی تاثیر سیاست دولت بر محیط زیست کمک می کنند.

جمعیت شناسی:

از طریق بررسی های نمونه ای و سرشماری ها، آمارشناس ها تصویر اقتصادی و جمعیتی یک ملیت را تهیه می کنند. تحلیلهای سریهای زمانی، برآوریابی، طرحهای نمونه گیری و چگونگی رفتار با بدون پاسخ ها از جمله فعالیتهای یک آماری در این زمینه است.

فعالیت آمارشناس ها در زمینه پژوهشهای علمی

شاخه های مختلف آمار در بالا بردن اعتبار نتایج و استنتاجهای به دست آمده در پژوهشهای علمی انجام شده کاربرد دارند:

· آزمایشهای پزشکی انجام شده برای کشف اثر یک داروی جدید بر روی بیماران

· تحقیقات کشاورزی درمورد روشهای مختلف آبیاری

· اندازه گیری کیفیت آب مصرفی خانوارها

· آزمونهای روانشناسی درمورد علل موثر بر استرس افراد

فعالیت آمارشناس ها در زمینه صنعت و تجارت

· پیش بینی مقدار تقاضا برای محصول تولید شده یا خدمت ارائه شده

· بررسی و کنترل کیفیت محصولات تولید شده یک کارخانه

· سرمایه گذاری و بورس اوراق بهادار

· پیش بینی نرخ سود یا شکست

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در صنعت و تجارت

بیمه:
فارغ التحصیلان رشته آمار آکچواری در اکثر زمینه های بیمه ای مانند طرحهای حقوق بازنشستگی، جداول عمر، ارزیابی ریسک، بقای مشتری و مدیریت اجرایی/عملیاتی فعالیت می کنند. آنها به تصمیم گیریهای یک موسسه بازرگانی کمک می کنند تا موسسه مذکور با توجه به سرمایه گذاریها، اوراق قرضه و ...علاوه بر دستیابی به سود، شرایطی به وجود آورد که ضامن بقای خود در جامعه رقابتی باشد.
مهندسی:
کمک در اجرای پروژه های مهندسی مانند:

· پروژه یک مهندس شیمی برای یافتن راههایی جهت کاهش ضایعات شیمیایی

· پروژه یک مهندس الکترونیک برای طراحی و ساخت یک محصول قابل رقابتی

· پروژه یک مهندس سازه برای شناخت کارآیی یک ترکیب جدید مصالح

مالی:

· ساخت مدلهایی که به یک سازمان در رابطه با جلوگیری از خطر و سوء استفاده کمک می کند.

· پیش بینی بودجه یک شرکت در سال آتی

· ساخت مدلهای پیش بینی کننده بر اساس اطلاعات اقتصادی یا تجاری گذشته

بازاریابی:
برای آگاهی از خواسته ها و نیازهای مشتریان یک محصول یا نوع جدید آن، آمارشناس ها می توانند طرحهایی را ارائه دهند و بررسی های نمونه ای انجام دهند تا از نظرات مشتریان درمورد محصول مطلع شوند.

· چه طرح مورد علاقه مشتریان است؟

· میزان فروش محصول تولید شده در آینده چه مقدار پیش بینی می شود و روند آن چگونه است؟

فعالیت آمارشناس ها در زمینه بهداشت، پزشکی و سلامت

آمارشناس ها می توانند در بیمارستانها، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی بهداشتی-درمانی، شرکتهای داروسازی، مراکز کنترل و پیش گیری از بیماریها، موسسه های سلامت و... فعالیت داشته باشند.

برخی زمینه های فعالیت برای آماریها در پزشکی و سلامت

تحقیقات پزشکی:

فعالیتهایی ازقبیل مقایسه روشهای جدید درمان در پزشکی با روشهای قدیم درمانی، تعیین انتخاب روش نمونه گیری مناسب، پردازش داده ها و آنالیزهای آماری

سلامت حیوانات:

آمارشناس هایی که در بخش سلامت حیوانات کار می کنند همراه با فارغ التحصیلان رشته هایی مانند شیمی، بیولوژی، علوم دام، علوم کامپیوتر و تجارت در جهت کشف و پیشرفت روشهایی برای حفظ سلامت حیوانات، تولید غذای سالم و مطمئن کوشش می کند

داروشناسی:
آمارشناس ها با کمک داروسازان تمام جوانب و پیامدهای یک داروی جدید کشف شده را بررسی می کنند. مقایسه تاثیر این دارو بر بیماران و بررسی نتیجه بدست آمده، کمک و مشورت در چاپ نتایج بدست آمده در مجله های مختلف، پژوهش در مراکز داروسازی از جمله فعالیتهای یک آماری است.

ژنتیک:
نقش آمارشناس ها در علم ژنتیک کمک به دانشمندان این علوم در ساخت مدلهایی برای طبقه بندی مشخصه های ناهنجاریهای ژنتیکی از قبیل نوزادان ناقص، پیری زودرس و ... یا تولید نسلهایی که دارای ویژگیهای خاص و مورد علاقه پژوهشگر است، می باشد. استفاده از مدلهای آماری مختلط، یک آماری را کمک می کند تا دانشمندان علم ژنتیک را در تصمیم گیری و نیز بررسی عوامل زیست محیطی بر ژنتیک یاری رساند.

شیمی:
آمارشناس ها در شیمی (در شاخه های مختلف شیمی مانند شیمی آلی، معدنی، بیوشیمی و...) در کنار یک شیمیدان، طرحهای مطالعاتی جهت تعیین تغییرات موجود در یک ترکیب یا انجام آزمایش ترکیبی از عناصر را طراحی کرده یا از تکنیکهای آماری برای کشف و ساختن عناصری که در علم طب و دارو کاربرد دارند، استفاده می کنند.

اپیدمیولوژی:
آمارشناس های اپیدمیولوژیست، درمورد پروژه هایی از قبیل بررسی نرخ شیوع سرطان یا نرخ شیوع بیماریهای مزمن و واگیردار مطالعه می کنند. آنها نحوه تغییرات در سلامتی افراد که وابسته به برخی رفتارها مانند فعالیتهای فیزیکی و سیگارکشیدن است را، بررسی می کنند.

جمعیت شناسی:

درچه زمینه هایی آمارشناس ها می توانند مشغول به کار شوند؟

بخش خصوصی :

بخش خصوصی به آمارشناس ها در زمینه هایی مانند مدیریت، کنترل کیفیت محصول تولید شده یا خدمت ارائه شده، پژوهشها و کشفیات پزشکی، تحقیقات داروشناسی، مهندسی، حمل و نقل، بیمه، سرویسهای پردازش داده و بازاریابی احتیاج دارند.

بخش دولتی :

آمارشناس ها را استخدام می کنند به منظور طراحی، جمع آوری، آنالیز و تفسیر داده ها برای برنامه ریزی و پیشرفت سرویسهای خدمات در بخشهای کشاورزی، آزمایشگاهها، آموزش، سرشماری و ....
دانشگاهها و مراکز آموزشی :

به آمارشناس ها برای تدریس و آموزش، تحقیقات آماری و مشورت احتیاج دارند. یکی از فواید کار کردن در زمینه علم آمار این است که می توانید علاقه خود را با اکثر علوم دیگر ترکیب کنید. علومی از قبیل:

Agriculture	Insurance
Astronomy	Law
Biology	Manufacturing
Chemistry	Marketing
Computer Science	Medicine
Demography	Pharmacology
Ecology	Physics
Economics	Political Science
Education	Psychology
Engineering	Public Health
Epidemiology	Safety
Finance	Sociology
Forestry	Sports
Genetics	Telecommunications
Health Science	Zoology

یک آماری موفق کسی است که به همان خوبی که ریاضی و آمار را مطالعه می کند، با علومی مانند اقتصاد، مدیریت، کامپیوتر، بازاریابی و ادبیات نوشتاری نیز در حد لزوم آشنا باشد. برخورداری از فنون برقراری روابط عمومی یک آماری را کمک می کند تا به عنوان مثال نتایج آماری به دست آمده از یک تحقیق پیرامون اوضاع سهام را برای یک سهامدار توضیح دهد.

مشخصه های شغلی آمارشناس ها

· استفاده از داده ها برای حل مشکلات و مسایل

· استفاده از دانش ریاضی و آمار خود در حل مشکلات اجتماعی، اقتصادی، پزشکی، زیست محیطی، سیاسی و ...

· کارکردن هم به صورت انفرادی و هم به صورت عضوی از یک گروه

· استفاده از علم ارتباطات در برقراری رابطه با متخصصین علوم دیگر و مشورت با آنها و ادامه دادن مستمر فعالیتهای آموزشی

· گسترش مرزها و قلمرو آمار و احتمال از طریق آموزش و تحقیق

سوء استفاده از آمار :

یکی از اهداف آموزش آمار و اشاعه فرهنگ آماری، شناخت صحیح نتایج آماری می باشد، زیرا روشهای آماری را می توان به کارد تیزی تشبیه نمود که اگر در جای خود استفاده شوند بسیار مفید بوده ولی استفاده نابجا باعث زیانهای جبران ناپذیری می گردد.

حتماً شنیده اید که می گویند “ هر گفته ای را می توان با آمار اثبات نمود” ، البته حقایق را می توان با هر زبانی تحریف نمود اما با زبان آمار به سادگی می توان این کار را انجام داد. به راستی دلیل این امر چیست؟
بیشتر مردم با اصول آماری و زبان آمار بیگانه می باشند و لذا اگر مطلبی را بشنوند که به وسیله اعداد و ارقام پشتیبانی می شود، به سادگی آن را می پذیرند، مخصوصاً اگر آن مطلب توسط منبعی علمی منتشر شود، به مصداق ضرب المثلی که می گوید « در شهر نابینایان مرد یک چشم پادشاه است».بسیاری از افراد عمداً یا سهواً داده هایی را به کار می برند تا آنچه را که اعتقاد دارند ارائه دهند و به این دلیل بخشی از داده ها را بکار برده و یا داده های معینی را از دیدگاه خاصی بیان می دارند.

متاسفانه بر خلاف بسیاری از مشاغل مانند پزشکی، حقوق و... که برای کار کردن بایستی مجوز داشت، هر کسی می تواند خود را آمارشناس معرفی نموده و تجزیه و تحلیل های آماری ارائه دهد که نتیجه بسیاری از اینگونه تحلیل ها سوء استفاده از آمار است.

در هر حال آمار دروغ نمی گوید، مردم هستند که بوسیله آمار دروغ می گویند.

برای تشخیص واقعیت از خلاف آن بایستی به سلاح علم آمار مجهز شویم.

برای مطالعه مثالهایی از « چگونه با آمار دروغ می گویند» به کتابی با همین نام مراجعه کنید.

سواد آماری چیست؟

سواد آماری یک توانایی/قابلیت است:

· توانایی فکر کردن منتقدانه درمورد استدلالها با به کار بردن آمار به عنوان سند یا مدرک

· قابلیت خواندن و تفسیر داده ها، قابلیت فهم آنچه که خوانده می شود.

· توانایی فهم و تفسیر آمارهایی که هر فرد در زندگی روزمره با آنها سروکار دارد.

· توانایی استفاده صحیح از آمار توسط همه افراد جامعه

سواد آماری بر تصمیم گیریها با استفاده از آمار به عنوان سند و مدرک متمرکز شده است، همانگونه که سوادخواندن و نوشتن بر استفاده از کلمات به عنوان مدرک متمرکز شده است .

سواد آماری بیشتر درمورد سووالات است تا جوابها. سوادآماری جوابهای زیادی ندارد. اما می تواند کمک کند تا سوالات بهتری پرسش شود و در نتیجه تصمیمها و قضاوتهای بهتری صورت گیرد.

سواد آماری یک هنر است، هنر تصمیم گرفتن و قضاوت کردن تحت شرایط نامطمئن.

با سواد آماری کیست؟

با سواد آماری کسی است که قادر باشد تفاوت بین رابطه معمولی و رابطه علت و معلولی را از یکدیگر تشخیص دهد .

او کسی است که وقتی با جملاتی همانند جملات زیر روبرو می شود، درست یا غلط بودن جمله دوم را مدرکی مستند برای درست یا غلط بودن جمله سوم نداند:

جمله اول: افرادی که وزن بیشتری دارند بلندقد تر از افرادی هستند که وزن کمتری دارند

جمله دوم: وزن یک رابطه مثبت با قد دارد

جمله سوم: اگر شما وزن بیشتری بدست آورید، انتظار می رود که قدتان نیز بلندتر شود

واضح است که برای بزرگسالان جمله سوم غلط است. اما نمی توان نتیجه گرفت که اگر جمله سوم غلط باشد آنگاه جمله دوم نیز غلط خواهد بود. درستی جمله دوم مدرکی است برای درستی جمله سوم، اما درستی جمله دوم برای اثبات درستی جمله سوم کافی نیست

· با سواد آماری کسی است که قادر باشد تفاوت بین عبارت "نسبت دادنی" را از عبارت "نسبت داده شده" تشخیص دهد.

مثال: 90درصد خودکشی ها را افراد متاهل مرتکب می شوند. این آمار به افراد متاهل نسبت داده شده است، اما این بدین معنا نیست که اگر افراد ازدواج نکنند این نسبت کاهش خواهد یافت.

· با سواد آماری کسی است که فرق آماری که بر اساس نمونه به دست آمده را از پارامتر جمعیت تشخیص دهد.

· باسواد آماری کسی است که بتواند برداشت درستی از درصدها، میزان ها و نرخ ها داشته باشد.
مثال: درصد راننده ها در میان زنان همانند درصد راننده هایی که زن هستند، نیست. درصد بیمارانی که نتیجه آزمایش آنها در مورد نوعی بیماری مثبت است همانند درصد افرادی که نتیجه آزمایش مثبت دارند و بیمار هستند، نیست.

استانداردهای آموزش آمار در شورای ملی معلمان ریاضی(NCTM

برنامه های آموزشی در زمینه تحلیل داده و احتمال از مرحله Prekindergarten تا مرحله ١٢ بایستی همه دانش آموزان را در موارد زیر توانا سازند:

*طرح کردن پرسش ها و جمع آوری، سازمان دهی و نمایش داده ها برای جواب دادن به پرسش های مطرح شده

*انتخاب و استفاده از روش های آماری مناسب برای تجزیه و تحلیل داده ها

*توسعه و ارزیابی استنتاجها و پیش بینی هایی که بر اساس داده هستند

دریافتن و به کار بردن مفاهیم اساسی احتمال

استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع Pre-K تا ٢

استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ٣ تا ۵

استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ۶ تا ٨

استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ٩ تا ١٢

استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع Pre-K تا ٢

برنامه های آموزشی در زمینه تحلیل داده و احتمال از مرحله Prekindergarten تا مرحله ١٢ بایستی همه دانش آموزان را توانا سازند در:

- طرح کردن پرسش ها و جمع آوری، سازمان دهی و نمایش داده ها برای جواب دادن به پرسش های مطرح شده

- انتخاب و استفاده از روش های آماری مناسب برای تجزیه و تحلیل داده ها

- توسعه و ارزیابی استنتاجها و پیش بینی هایی که بر اساس داده هستند

- دریافتن و به کار بردن مفاهیم اساسی احتمال

- استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ٣ تا ۵

- طرح کردن پرسش ها و جمع آوری، سازمان دهی و نمایش داده ها برای جواب دادن به پرسش های مطرح شده

- انتخاب و استفاده از روش های آماری مناسب برای تجزیه و تحلیل داده ها

- توسعه و ارزیابی استنتاجها و پیش بینی هایی که بر اساس داده هستند

- دریافتن و به کار بردن مفاهیم اساسی احتمال

- استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ۶ تا ٨

- طرح کردن پرسش ها و جمع آوری، سازمان دهی و نمایش داده ها برای جواب دادن به پرسش های مطرح شده

- انتخاب و استفاده از روش های آماری مناسب برای تجزیه و تحلیل داده ها

- توسعه و ارزیابی استنتاجها و پیش بینی هایی که بر اساس داده هستند

- دریافتن و به کار بردن مفاهیم اساسی احتمال

- استانداردهای تحلیل داده و احتمال برای مقاطع ٩ تا ١٢

- طرح کردن پرسش ها و جمع آوری، سازمان دهی و نمایش داده ها برای جواب دادن به پرسش های مطرح شده

- انتخاب و استفاده از روش های آماری مناسب برای تجزیه و تحلیل داده ها

- توسعه و ارزیابی استنتاجها و پیش بینی هایی که بر اساس داده هستند

کلمات کلیدی: آمار

لینک دائم

نظر شما ()

نویسنده: سپیده سروش مهر

آمار

آمار به عنوان یک علم، عبارتست از مطالعه و بررسی برای مفهوم دادن به داده ها